22 maart

LIEVE STAD, Interview: Ivo van Hove & Yassine Boussaid

Om meteen maar even een wijdverbreid misverstand uit de wereld te helpen: Internationaal Theater Amsterdam en de Meervaart liggen helemaal niet ver van elkaar vandaan. Met tramlijn 1 ben je binnen een kwartier van het Leidseplein bij halte Meer en Vaart. Ivo van Hove: ‘Het lijkt misschien een enorme afstand, maar het is een boogscheut.’


Voor theaterdirecteuren Ivo van Hove (ITA) en Yassine Boussaid (Meervaart) staat die korte tramrit symbool voor de verbinding tussen de twee stadstheaters. Onder de noemer Lijn 1 gaan de organisaties de komende jaren nog meer met elkaar optrekken. Met als doel: meer uitwisseling, zowel in programmering als in publiek.


Door Sander Janssens

‘We willen met Lijn 1 de stad in de volle breedte tonen: van de mooie kleuren, tot de verschrikkelijke geuren’

De twee theaters werken al langer samen. Bijvoorbeeld bij festival Lieve Stad, dat al sinds de eerste editie in 2018 gezamenlijk door ITA en de Meervaart wordt georganiseerd. Die samenwerking wordt met Lijn 1 geïntensiveerd: de twee theaters hebben samen een redactie op touw gezet, die door het seizoen heen allerlei programmalijnen uitdenkt om die uitwisseling vorm te geven, waaronder Lieve Stad,.

Binnen deze editie van Lieve Stad, vormen negen voorstellingen en een uitgebreid randprogramma gezamenlijk een ‘liefdesverklaring’ van de theaters aan hun stad, vertelt Boussaid. ‘We gaan niet alleen maar de stad vieren met in Amsterdam gewortelde gezelschappen, maar juist ook met internationale ensembles, die voorstellingen maken die over de stad gaan of die we op Amsterdam kunnen betrekken.’

Van Hove: ‘De meerwaarde van een festival is dat er verschillende dingen in een beperkte tijd plaatsvinden. Ik noem het altijd een splinterbom: het ontploft en laat overal zijn sporen na.’ Boussaid: ‘Als je een festival opzet is er geen weg meer terug: je moet al die dagen handen en voeten geven. De filosofie achter Lijn 1 wordt daardoor meteen heel praktisch: publieksgroepen gaan mengen, er is divers makerschap te zien op de podia, er ontstaat ruimte voor bewondering en voor de kritische blik. Zo wordt het theater een plek waar we mogen botsen en schuren.’

Tekst gaat verder onder afbeelding

Waarin hebben Meervaart en ITA elkaar gevonden?

Van Hove: ‘Zowel ITA als Meervaart zijn twee grote podia met een heel duidelijke identiteit en eigen publiek. Juist daarom konden we gezamenlijk tot een gedachte komen: we zitten elkaar niet in de weg maar vullen elkaar aan. Er zijn geen botsende ego’s en er is geen angst voor elkaar.’

Boussaid: ‘We spelen in op de paradox van een stad die almaar groter wordt, maar die tegelijkertijd ook steeds meer naar elkaar toegroeit. Vroeger had je het centrum en daaromheen allerlei slaapgebieden, maar nu bestaat de stad veel meer uit verschillende stadskernen, elk met een eigen narratief en verhaal. Die wisselwerking willen we met Lijn 1 graag faciliteren: door theatermakers uit te wisselen en door publiek op die lijn te zetten.

En lukt dat, om het Meervaart-publiek naar ITA te krijgen en andersom?

Van Hove: ‘Als je kijkt naar de omgeving van de Meervaart, is het verschil met een aantal jaren geleden enorm. Het is echt een kleine stad geworden, er wonen meer mensen en er zijn veel betere verbindingen. Daardoor wordt het voor de cultuur ook weer gemakkelijker om die beroepsgroepen te bereiken. Maar we moeten mensen blijven herinneren: het lijkt ver, maar dat is het niet.’

Boussaid: ‘Ik werk al best lang in Nieuw-West, en als je dan een afspraak met iemand hebt die daar niet vandaan komt, is diegene consequent een half uur te vroeg.’ -|- Van Hove: ‘Het is nog geen kwartier met de tram, maar mensen doen soms alsof ze de trein naar Antwerpen moeten nemen. Ik had het vroeger zelf ook: dan moest ik bij de Meervaart zijn maar had ik geen idee hoe ik er moest komen. (Lacht.) Moet ik daar met de auto naartoe, dacht ik dan.’

Wat behelzen de plannen rondom Lijn 1 concreet?

Van Hove: ‘De redactie van Lijn 1 werkt niet alleen rondom Lieve Stad, maar het hele jaar door. En dat willen we de komende jaren intensiveren: bijvoorbeeld door nog explicieter te verwijzen naar elkaars programmeringen.’

Boussaid: ‘Meervaart is een voorziening in een gebied waar op cultureel gebied nog relatief weinig te vinden is. Dus als publiek naar ons komt, moeten we ze het gevoel van een volledig avondje uit geven: niet alleen maar kaartjes controleren, die theaterzaal is en daarna uitrijkaarten uitdelen. We hopen nu ook vaker te kunnen zeggen: ga eens langs bij onze grote broer ITA voor een prachtige Meervaart-avond. En dan zonder het exotisch te noemen. We zijn op zoek naar een soort vanzelfsprekendheid: al deze verhalen horen bij de stad en ze zijn allemaal belangrijk voor de stad.’

Van Hove: ‘Nu vindt Lieve Stad, nog alleen in ITA plaats, maar de volgende stap is dat we in diezelfde periode ook in de Meervaart programmeren. Dan is de cirkel rond.’


Tekst gaat verder onder afbeelding

ITA en de Meervaart organiseren Lieve Stad al sinds 2018. Aanvankelijk was het vooral een cultureel-divers theaterfestival.

Van Hove: ‘Dat wilden we graag breder trekken. Natuurlijk is die culturele/etnische diversiteit een heel belangrijk onderdeel van de identiteit van de stad, maar Amsterdam is méér dan dat. Je hebt ook diversiteit in gender, religie, gemeenschappen.’

Boussaid: ‘Amsterdam is de stad van de 178 nationaliteiten, wordt vaak geroepen. Maar wat mij als politicoloog daarin tegenspreekt is dat er veel mensen zijn met een aversie tegen het begrip nationaliteit. Het vastpinnen van de wereld op natiestaten ligt gevoelig: er zijn mensen die vanwege de natiestaten hun land of cultuur van herkomst moesten verlaten.’

Van Hove: ‘In discussies over identiteit word je vaak gereduceerd tot je etnische identiteit, maar het ligt zoveel complexer. Ik ben Belg, maar ook Vlaming, ik kom uit een heel klein dorpje dus ik voel me ook een dorpeling, maar ik ben ook mondiaal gericht. Ondertussen woon ik al meer dan twintig jaar in Amsterdam, dus zie ik mezelf ook als Amsterdammer.’ -|- Is dat typerend voor een grote stad als Amsterdam: dat de identiteit van de stad niet eenvoudig vast te pinnen is?

Van Hove: ‘Het is eigenlijk de eenheid in diversiteit. Dat willen we laten zien, en dat doen we door verschillende opinies, kleuren en speelstijlen aan bod te laten komen. Van dans en toneel tot spoken word. We willen Amsterdam in de volle breedte laten zien: dus niet alleen de verhalen uit de binnenstad, maar ook de randen daaromheen aanspreken.’

Boussaid: ‘Neem weer de tram als metafoor. Je stapt in, niemand vraagt waarom je dat doet en waarom je weer uitstapt, en die tram meandert door de stad en verandert als een kameleon met de omgeving mee. Passeer je een school, stappen er meer jonge mensen in en stop je bij de Zuidas dan moet je niet raar opkijken als je omringd wordt door driedelige pakken. Dat maakt de stad zo spannend: al die gemeenschappen vormen samen de microkosmos Amsterdam. Zo’n festival als Lieve Stad, is een mooie kans om te onderzoeken wie de Amsterdammer is in relatie tot de wereld, en wat de stad tot stad maakt. Het interessante is dat er in elke tijd weer andere accenten naar boven komen drijven als je je dat afvraagt. Zo beweeg je vanzelf mee op de urgenties van dat moment.’

Tekst gaat hieronder verder

Hier zijn we koningen

Jullie noemen Lieve Stad, een ‘liefdesverklaring aan de stad’.

Boussaid: ‘We gaan niet alleen maar de stad vieren: het gaat ons er juist om dat we de knarsende vraagstukken die spelen met het festival kunnen agenderen. Iedereen heeft een mening, mensen willen tegenover elkaar gezet worden en elkaar weer vinden, en makers spelen daarop in. Kunstenaars gaan op zoek naar waar het botst en schuurt, die halen daar inspiratie uit en agenderen vaak juist de vraagstukken die de afgelopen jaren voor polarisatie hebben gezorgd. Kunst gaat voor mij over wie we willen zijn met zijn allen, welke gezamenlijk boodschap we willen uitdragen. Makers reflecteren daarop in vrijheid.’

Van Hove: ‘Een voorbeeld is Hier zijn we koningen. Die voorstelling gaat over persoonlijke verhalen van pijnlijke, onvertelde geschiedenissen, over wat verzwegen is, wat we eigenlijk niet mogen weten.’ -|- Boussaid: ‘We zijn dus niet alleen op zoek naar een soort uithangbord van positiviteit, integendeel.’

Van Hove: ‘”Lieve stad,” is natuurlijk een citaat van de voormalig burgemeester Eberhard van der Laan, die met de stad te maken heeft gehad in al zijn voor- en tegenspoed. Van der Laan noemde Amsterdam een lieve stad met alles erop en eraan. Liefde heeft altijd ook haat in zich. In de beste liefdesrelaties heb je altijd dingen die schuren. Uiteindelijk is het namelijk dat wat de stad interessant maakt. Dat moet het festival ook weergeven. Niet alleen de mooie kleuren, maar ook de verschrikkelijke geuren van de stad, willen we aan bod laten komen.’

LIEVE STAD,

Geen Amsterdammer is hetzelfde en Amsterdam is geen dag hetzelfde en juist dat maakt de stad tot wat ze is. Die eenheid in diversiteit vieren we met Lieve Stad, een tien dagen lang festival dat Internationaal Theater Amsterdam en de Meervaart al sinds 2018 samen organiseren. Lieve Stad, is onze liefdesverklaring aan de stad, en zoals het hoort bij echte liefde mag dat schuren, verwarren, pijn doen, ophitsen en confronterend zijn.

Meer Lieve Stad,

Language NP Language no problem Lieve Stad, - I am Michael Varekamp / Smita James Theater Lieve Stad, - I am
Sluiten Lieve Stad, - I am Michael Varekamp / Smita James
We kunnen stellen dat ons collectief-samenzijn de kern van Amsterdam bepaald. Tijdens I Am! gaan we op basis van de Ubuntu Filosofie; I am, because you are. op zoek naar de verhalen die ons verbinden.
Language NP Language no problem Nomad Eastman / Sidi Larbi Cherkaoui Dans Nomad
Sluiten Nomad Eastman / Sidi Larbi Cherkaoui
Nomad is Sidi Larbi Cherkaoui’s vierde stuk op Midden-Oosters geïnspireerde muziek van Felix Buxton van Basement Jaxx
Language NP Language no problem Een genadeloze god Theater RAST / Celil Toksöz Theater Een genadeloze god
Sluiten Een genadeloze god Theater RAST / Celil Toksöz
Een genadeloze god vertelt het waargebeurde verhaal van Hallâc, een soefistische mysticus en dichter uit de 9e eeuw van wie het vel werd gestroopt omdat hij zei dat in ieder mens een stukje god schuilt.
Language NP Language no problem Doula's van de Stad + WijOok jr. Female Economy / ITA-junior Theater Doula's van de Stad + WijOok jr.
Sluiten Doula's van de Stad + WijOok jr. Female Economy / ITA-junior
Doula’s van de Stad van Adelheid Roosen/Female Economy zou spelen in ITA. Het project werd uiteindelijk een documentaire. In de voorbereidingsperiode van Doula’s van de Stad ontstond het idee om de ITA jr. productie van dat jaar thematisch aan Doula’s van de stad te verbinden
Language NP Language no problem Hier zijn we koningen Het Zuidelijk Toneel / The Black Archives / De Correspondent / Lisette Ma Neza / Ira Kip Theater Hier zijn we koningen
Sluiten Hier zijn we koningen Het Zuidelijk Toneel / The Black Archives / De Correspondent / Lisette Ma Neza / Ira Kip
Lisette Ma Neza heeft heel lang niet willen nadenken over haar eigen verhaal. Geïnspireerd door de reeks ‘Verzwegen Geschiedenis’ die Karin Amatmoekrim voor De Correspondent schreef, waagt ze zich alsnog aan het ontrafelen van wat diep weggestopt was in een rugtas.
Language NP Language no problem In Search of Democracy 3.0 Stichting Nieuwe Helden / ARSENAAL / Het Zuidelijk Toneel / Lucas De Man Theater In Search of Democracy 3.0
Sluiten In Search of Democracy 3.0 Stichting Nieuwe Helden / ARSENAAL / Het Zuidelijk Toneel / Lucas De Man
In maart is het zover: Nederland mag naar de stembus voor de Gemeenteraadsverkiezingen. Maar hoe staat het eigenlijk met onze democratie? Uit onderzoek blijkt dat het vertrouwen in de democratie wereldwijd afneemt, ook onze Nederlandse democratie staat onder druk.
Language NP Language no problem Promise me Kabinet K / hetpaleis Dans Promise me
Sluiten Promise me Kabinet K / hetpaleis
een lofzang op de ongetemden, de roekelozen, de dapperen
een flirt met gevaar, een ode aan een ongeremde nieuwsgierigheid
over het loslaten van zekerheden en het omarmen van risico’s
over de explosieve krachten die het leven in zich draagt
Language NP Language no problem X Y WE Marleen Hendrickx Theater X Y WE
Sluiten X Y WE Marleen Hendrickx
X Y WE is een indringende voorstelling die effectief en waarachtig een inkijk biedt in het leven van intersekse mensen. Op de vloer staan zes personen, van alle leeftijden, die elk en samen hun verhaal vertellen, sommigen voor het eerst in hun leven.
Language NP Language no problem Tree of Being Amsterdams Andalusisch Orkest Muziek Tree of Being
Sluiten Tree of Being Amsterdams Andalusisch Orkest
Het concert The Tree of Being is een ode aan de Middeleeuwse theoloog en filosoof Ibn Arabi, die geloofde in de oerkracht van bomen en ze beschouwde als de perfecte schepping van het universum. Acht solisten van het orkest vertalen Arabi’s poëzie naar muziek.