Collectie & Erfgoed
Het Leidseplein is al eeuwenlang het culturele hart van Amsterdam
Bijna 200 schilderijen, foto’s en beeldhouwwerken hangen verspreid door de Amsterdamse Stadsschouwburg. En achter de zalen liggen ruimtes met verhalen die je van buitenaf niet ziet.
Een huis voor toneel, muziek en dans
De huidige Stadsschouwburg is niet één gebouw maar een complex van gebouwen, met de schouwburg uit 1894 als basis. Architecten Dolf van Gendt en Jan Springer keken voor hun ontwerp naar de Opéra Garnier in Parijs. Van Gendt ontwierp eerder het Koninklijk Concertgebouw, Springer was directeur van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunst. Samen ontwierpen ze geen zaal voor één kunstvorm, maar een huis voor toneel, muziek én dans.
Dat zie je terug in de opbouw. Achter de neorenaissancegevel gevel volgt een aaneenschakeling van gangen en foyers die je stap voor stap naar de neobarokke Grote Zaal brengen. Je komt er niet zomaar binnen: je wordt ernaartoe geleid.
Plekken met een eigen verhaal
Niet alles wat dit huis bijzonder maakt, hangt aan de muur. Boven de kroonluchter van de Grote Zaal zit een zolder, bedoeld als technische ruimte. Daar speelde Ellen Vogel de aartsengel Rafaël in Gysbrecht van Aemstel: het publiek hoorde haar stem bijna letterlijk uit de hemel komen.
Onder het toneel ligt een heel andere geschiedenis. De kelders en het ondertoneel werden in de Tweede Wereldoorlog gebruikt door het verzet.
En dan zijn er de gangen van het oude gebouw. Loop je daar doorheen, dan voel je de generaties die er eerder liepen en kijk je in de gezichten van theatermakers die hier soms hun hele leven hebben gespeeld.
Een collectie van meerdere eeuwen
De kunstcollectie van de Stadsschouwburg is groot en in vorm heel divers. Grote wandschilderingen laten het theaterleven zien. Scenefoto’s van ITA Producties en voorstellingen van Toneelgroep Amsterdam brengen het theater dichterbij. En bijna 200 schilderijen, foto’s en beeldhouwwerken geven een beeld van meerdere eeuwen toneel, opera en dans. Het is de grootste historische theatercollectie die permanent toegankelijk is: je hebt er geen museumkaart voor nodig, alleen een kaartje voor een voorstelling of een rondleiding.
Louis en Theodora Bouwmeester, die in 1894 het nieuwe gebouw openden, kijken je vanaf meerdere portretten aan. Zo is de collectie niet alleen kunst, maar ook het geheugen van het huis.
De Eregalerij
De verzameling begon in 1900 met een bruikleen van het Rijksmuseum. Daarbij zat het grote portret van de beroemde actrice Johanna Ziesenis-Wattier, die Napoleon ooit “de grootste actrice van Europa” noemde. Het hangt inmiddels meer dan 125 jaar in de Koninklijke Foyer.
Na 1900 groeide de collectie door giften en opdrachten, en daarmee kwamen ook bijzondere makers het huis binnen. Portretschilders als Thérèse Schwartze, J.W. Pieneman, Frits Schiller, Nicolaas Wijnberg en Lizzy Ansingh hangen er naast recenter werk van Anton Corbijn, Marlene Dumas, Iris Kensmil en Ahmet Öğüt. Wie goed kijkt, ziet dus niet alleen de geschiedenis van het toneel, maar ook die van de Nederlandse portretkunst.
Een collectie die blijft groeien
Het bijzondere is dat er elk jaar werk bij komt. Bij het jubileum van een acteur bijvoorbeeld, of bij een afscheid.
De winnaar van de Theo d’Or ontvangt, in samenwerking met Stichting Oeuvre Jan van der Vossen, een zelfgekozen portret. En samen met the Need for Legacy en het Nederlands Theaterfestival onthullen we jaarlijks een portret dat het leven en werk van theatermakers van kleur zichtbaar maakt. Al die werken komen terecht in de Eregalerij, die sinds 1900 in de schouwburg wordt opgebouwd.
Digitaal toegankelijke collectie
Ben je benieuwd naar de werken in de Stadsschouwburg? Dan nodigen we je van harte uit om te komen. Kom een half uurtje eerder als je een voorstelling bezoekt en wandel even rond.
Alle werken zijn ook gefotografeerd en toegevoegd aan een digitale collectie.
De collectie is nooit compleet
ITA bouwt aan een programma waarin de Stadsschouwburg Amsterdam, de collectie en het erfgoed meer zichtbaarheid krijgen. Met onderzoek naar dat erfgoed en onderhoud van de collectie willen we de canon completer maken — zodat de verhalen die lang niet verteld zijn, hier ook een plek krijgen.
Dat blijft niet achter de schermen. Met programma’s in The Bookshop, workshops en rondleidingen laten we zien wat we vinden, hoe we nu kijken naar onze geschiedenis en gaan we er graag met je over in gesprek. Op iedere eerste zaterdag van de maand zijn er openbare rondleidingen in het Nederlands en Engels. Onder leiding van een ervaren gids, wandel je dan door het gebouw en hoor je nog veel meer verhalen over de geschiedenis, de collectie en de toekomst van de Amsterdamse Stadsschouwburg.
Wil je in gesprek over de collectie of heb je vragen over de collectie? Neem dan contact op met Diederik Imfeld, coördinator Collectie & Erfgoed, via diederik.imfeld@ita.nl.
