Richard

Richard voelt zich misdeeld door het leven. Zijn persoonlijkheid is narcistisch, zijn ambitie grenzeloos. Vanaf de eerste scène maakt hij glashelder hoe hij aan de macht gaat komen: nietsontziend en mensonterend. Hij manipuleert, liegt en bedriegt. Zijn vijanden maakt hij met gevlei tot medestanders. Hij laat zijn eigen broer vermoorden. Na de dood van de koning laat hij diens twee jonge zoons verdwijnen. Richard kan het als de beste — totdat de scheuren in zijn regime ontstaan, bondgenoten zich afkeren en de geesten van zijn slachtoffers hem confronteren met zijn daden.

Een machthebber bestaat niet zonder degenen die hij onderdrukt. We kennen de namen van de tirannen, volgen hun strategieën, analyseren hun leugens. Maar de stemmen van wie onder hen lijdt, verdwijnen in de marge. In Richard wordt die onbalans rechtgezet. Tegelijkertijd met Richards greep naar de macht, ontvouwt zich het leven van een vrouw in bezet gebied.

-|-
Een vrouw die niets anders wil dan leven — leven op het land waar ze geboren is, met iedereen van wie ze houdt. Een vrouw die ondanks alle geweld blijft liefhebben en dromen. De machthebbers erkennen haar bestaan niet eens. Ze duwen haar gewetenloos weg, ontkennen haar, negeren haar, vernietigen haar.

Richard legt een pijn bloot die we te weinig zien. Niet de pijn van de machthebber die ten val komt, maar de stille, alledaagse pijn van wie onder zijn bewind moet zien te overleven.

Shakespeare schreef Richard III rond 1593, maar het verhaal van roekeloze en meedogenloze leiders is van alle tijden. De teksten die Richard uitspreekt klinken pijnlijk herkenbaar — als echo's van de machthebbers die het wereldnieuws domineren. Shakespeare heeft de kern geraakt van wat deze heersers drijft: de criminele ambitie, de leugens, het koste wat kost de macht willen hebben en houden, het uiteindelijk doden omwille van eigen gewin.

-|-
Door naast Richard een vrouw in bezet gebied op te voeren, plaatsen Zandwijk en Lenshoek dit verhaal onmiskenbaar in het heden. "Het is van cruciaal belang om naast de stemmen van totalitaire leiders ook een menselijke stem te laten horen," aldus de makers. "Een stem die ons laat voelen hoe het is om slachtoffer te zijn van de machtswellust van deze leiders."

Alize Zandwijk is een van de meest geëngageerde theatermakers van Nederland. Haar werk laat zich omschrijven als anti-elitair, rauw en meeslepend — met een sterke lichamelijke stijl, livemuziek en scènes die soms aan danstheater raken. Ze toont mededogen met de onderkant van de samenleving, die ze opvoert met humor, fantasie en ongepolijste eerlijkheid.

Zandwijk studeerde aan de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar in Kampen. In 1998 richtte zij samen met Guy Cassiers de artistieke leiding op van het Ro Theater in Rotterdam, waarvoor ze gezamenlijk de Albert van Dalsum Prijs ontvingen. Van 2006 tot 2016 was Zandwijk artistiek leider van het gezelschap, waar ze in achttien jaar achtendertig voorstellingen maakte, waaronder Nachtasiel, Dood van een Handelsreiziger, Branden en Onschuld. Ze introduceerde het werk van Wajdi Mouawad in Nederland en werd met producties uitgenodigd op het Edinburgh Festival, de Wiener Festwochen en Theaterformen in Hannover.

-|-
In 1997 won ze de Prosceniumprijs, een van de belangrijkste Nederlandse theaterprijzen. Sinds 2016 is Zandwijk leidend regisseur bij Theater Bremen, waar ze in 2020 de Kurt-Hübner-Preis ontving voor haar artistieke verdiensten.

In seizoen 22/23 maakte ze met het ITA Ensemble Vogels van Wajdi Mouawad — een muzikale en poëtische voorstelling over oorlog, identiteit en vooroordelen, die werd geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival. De Theaterkrant schreef: "Onder regie van Alize Zandwijk biedt Vogels behalve voer voor bewustwording een sprankje hoop die overstijgend is aan polariserende perspectieven."

Met Richard keert Zandwijk terug bij ITA voor een voorstelling die opnieuw de mechanismen van macht ontleedt en de menselijke prijs die ervoor betaald wordt zichtbaar maakt.

van William Shakespeare
vertaling Gerrit Komrij
bewerking Alize Zandwijk en Liet Lenshoek
regie Alize Zandwijk
dramaturgie Liet Lenshoek
scenografie Thomas Rupert
kostuums Sabine Snijders
lichtontwerp Mark Van Denesse

-|-
particulier producenten Hans Sauerwein, Tineke Boersman & Frans Eusman, Rob van den Bergh